Amputasyonlarda Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Amputasyon, travma, damar hastalığı, enfeksiyon, tümör veya doğumsal nedenlerle bir ekstremitenin tamamen ya da bir bölümünün kaybıdır. Maluliyet değerlendirmesinde yalnızca uzvun kaybedilmiş olması değil, amputasyonun seviyesi ve fonksiyon kaybının derecesi dikkate alınmaktadır. Yönetmelik ayrıca ekstremitenin fonksiyonel olarak “yok hükmünde” olması durumunun da amputasyon gibi değerlendirileceğini açıkça belirtmektedir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen kriterleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Amputasyonlara ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin G. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Ortopedi ve Travmatolojik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.
Yönetmelik değerlendirmeyi yalnızca “amputasyon var” şeklinde yapmamaktadır. Esas alınan kriter amputasyonun hangi seviyede olduğu, tek veya çift taraflı bulunması ve fonksiyonel kaybın derecesidir.
SGK Amputasyonları Nasıl Değerlendiriyor?
Yönetmelikte amputasyonlar;
- Üst ekstremite amputasyonları
- Alt ekstremite amputasyonları
olarak ayrı değerlendirilmektedir. Her amputasyon seviyesi için ağır, orta veya hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri farklıdır.
Üst Ekstremite Amputasyonları
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Aşağıdaki amputasyonlar ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir:
- Tek taraflı skapulotorasik amputasyon
- Tek taraflı omuz dezartikülasyonu
- Tek taraflı kol amputasyonu (omuz-dirsek arası)
- Tek taraflı dirsek dezartikülasyonu
- İki taraflı ön kol amputasyonu
- İki taraflı el bileği amputasyonu
- İki taraflı metakarpofalangeal eklem seviyesinden tüm parmak amputasyonu
- İki taraflı metakarpofalangeal eklem seviyesinden her iki başparmak dâhil sekiz parmak amputasyonu.
Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Aşağıdaki amputasyonlar orta düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir:
- Tek taraflı ön kol amputasyonu
- Tek taraflı el bileği amputasyonu.
Hafif Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Aşağıdaki durum hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir:
- İki taraflı başparmak amputasyonu (metakarpofalangeal eklem seviyesinden).
Alt Ekstremite Amputasyonları
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Yönetmeliğe göre aşağıdaki amputasyonlar ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir:
- Hemipelvektomi
- Tek taraflı kalça dezartikülasyonu
- Tek taraflı proksimal diz üstü amputasyonu
- İki taraflı orta veya distal diz üstü amputasyonu
- İki taraflı diz dezartikülasyonu.
Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Yönetmelikte aşağıdaki amputasyonlar orta düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir:
- Tek taraflı orta veya distal diz üstü amputasyonu
- Tek taraflı diz dezartikülasyonu.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Yönetmelik yalnızca uzvun kaybedilmiş olmasını esas almamaktadır.
Değerlendirme yapılırken;
- amputasyonun seviyesi,
- tek veya çift taraflı olması,
- fonksiyon kaybının derecesi
esas alınmaktadır.
Ayrıca yönetmelikte yer alan önemli bir hükme göre ekstremitenin anatomik olarak yerinde bulunmasına rağmen fonksiyonel olarak tamamen kullanılamadığı ve “yok hükmünde” kabul edildiği durumlar da amputasyon gibi değerlendirilmektedir. Bu nedenle bazı ağır sinir yaralanmaları veya ileri fonksiyon kaybı oluşturan durumlar da amputasyon hükümleri kapsamında değerlendirilebilir.
Bunun yanında yönetmelik, birden fazla amputasyonun birlikte bulunması halinde çalışma gücü kaybının daha ağır değerlendirilmesini sağlayan özel bir kural da getirmiştir.
Buna göre;
- İki orta düzey çalışma gücü kaybına neden olan amputasyon birlikte bulunduğunda, ağır düzey çalışma gücü kaybı olarak kabul edilir.
- İki hafif düzey çalışma gücü kaybına neden olan amputasyon birlikte bulunduğunda ise orta düzey çalışma gücü kaybı olarak değerlendirilir.
Dolayısıyla her amputasyon ayrı ayrı değerlendirilmekle birlikte, aynı kişide birden fazla amputasyon bulunması halinde yönetmelikte öngörülen bu yükseltme kuralı uygulanmaktadır.
Amputasyon Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Her amputasyon aynı şekilde değerlendirilmez.Yönetmelikte amputasyonun seviyesi ve tarafına göre ağır, orta veya hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri belirlenmiştir. Nihai değerlendirme; sağlık kurulu raporu, ortopedi ve travmatoloji uzmanı değerlendirmesi ile fonksiyon kaybının objektif olarak ortaya konulması sonucunda yapılmaktadır.
Amputasyonlarda malullük değerlendirmesi yalnızca uzvun kaybına göre yapılmamaktadır. SGK değerlendirmesinde amputasyonun seviyesi, tek veya çift taraflı olması ve fonksiyonel etkisi temel belirleyici kriterlerdir.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin G. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Ortopedi ve Travmatolojik Hastalıklar bölümünde amputasyon seviyelerine göre ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Ayrıca;
- Fonksiyonel olarak yok hükmünde olan ekstremiteler amputasyon gibi değerlendirilmektedir.
- İki orta düzey amputasyon birlikte bulunduğunda ağır düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir.
- İki hafif düzey amputasyon birlikte bulunduğunda ise orta düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir.
Bu hükümler nedeniyle amputasyonların değerlendirilmesinde yalnızca tek bir uzvun kaybı değil, kişinin tüm fonksiyonel durumu ve birlikte bulunan amputasyonların toplam etkisi dikkate alınmaktadır.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin G. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Ortopedi ve Travmatolojik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.
Malullük değerlendirme kriterleri, sağlık kurulu uygulamaları ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.
Her malulen emeklilik başvurusu; kişinin sağlık kurulu raporu, ortopedi ve travmatoloji uzmanı değerlendirmesi, amputasyon seviyesi, protez kullanım durumu, fonksiyonel kapasitesi ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu nedenle aynı uzvun amputasyonuna sahip kişilerde bile amputasyon seviyesi ve fonksiyonel durum dikkate alınarak farklı değerlendirme sonuçları ortaya çıkabilir.