Karaciğer Sirozu ve Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Karaciğer sirozu, karaciğer dokusunun ilerleyici şekilde hasarlanması sonucunda gelişen kronik bir hastalıktır. Hastalık ilerledikçe karaciğerin normal fonksiyonları bozulabilir ve portal hipertansiyon, asit, hepatik ensefalopati, hepatorenal sendrom gibi ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Ancak karaciğer sirozu tanısı tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir. SGK, çalışma gücü kaybını değerlendirirken hastalığın evresini ve gelişen komplikasyonları dikkate almaktadır.
Yönetmelikte karaciğer sirozunun değerlendirilmesinde iki önemli puanlama sistemi kullanılmaktadır. Na-MELD (Sodyum Düzeltilmiş Model for End-Stage Liver Disease) skoru, karaciğer hastalığının ciddiyetini gösteren laboratuvar temelli bir puanlama sistemidir. CHILD (Child-Pugh) skoru ise karaciğer sirozunun klinik şiddetini belirlemek amacıyla kullanılan ve hastalığı A, B ve C olarak sınıflandıran bir değerlendirme yöntemidir. Bu skorlar, hastalığın çalışma gücü üzerindeki etkisinin belirlenmesinde esas alınmaktadır.
SGK Karaciğer Sirozunu Nasıl Değerlendiriyor?
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nde karaciğer sirozu; ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybına neden olan durumlar şeklinde sınıflandırılmıştır. Değerlendirme yapılırken yalnızca siroz tanısı değil, Na-MELD ve CHILD skorları ile hastalığa bağlı gelişen komplikasyonlar birlikte dikkate alınmaktadır.
Ağır Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Aşağıdaki durumlardan herhangi birinin bulunması ağır düzey çalışma gücü kaybı olarak kabul edilmektedir.
- a) End Stage Karaciğer Sirozu
- Na-MELD skoru 18 ve üzeri olanlar,
- CHILD skoru 9’un üzerinde olanlar.
- b) Karaciğer sirozu olup Na-MELD skoru 18’in altında olmakla birlikte aşağıdaki durumlardan en az birinin bulunması
- Son 1 yıl içinde en az iki defa hastaneye yatış ve terapötik parasentez gerektiren refrakter asit,
- Son 1 yıl içinde en az iki defa hastaneye yatış gerektiren spontan bakteriyel peritonit,
- Hepatopulmoner sendrom,
- Tedavi ile kontrol altına alınamayan hepatik ensefalopati atakları,
- Tekrarlayan torasentez gerektiren hepatik hidrotoraks,
- Portopulmoner hipertansiyon,
- Hepatorenal sendrom.
Orta Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Karaciğer sirozu bulunan;
- Na-MELD skoru 10 ila 17 arasında olanlar,
- CHILD skoru 8 ila 9 olanlar,
orta düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Hafif Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Karaciğer sirozu bulunan;
- Na-MELD skoru 10’un altında olanlar,
- CHILD skoru A olanlar,
hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu Bent Neyi İfade Ediyor?
Yönetmelik, karaciğer sirozunu yalnızca hastalığın adına göre değerlendirmemektedir. Değerlendirmede hastalığın evresi, Na-MELD ve CHILD skorları ile birlikte son bir yıl içerisinde gelişen ağır komplikasyonlar esas alınmaktadır. Özellikle refrakter asit, spontan bakteriyel peritonit, hepatopulmoner sendrom, tedavi ile kontrol altına alınamayan hepatik ensefalopati, tekrarlayan hepatik hidrotoraks, portopulmoner hipertansiyon ve hepatorenal sendrom gibi komplikasyonlar çalışma gücü kaybının derecesini belirleyen temel kriterler arasında yer almaktadır.
Karaciğer Sirozu Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır.Karaciğer sirozu tanısı tek başına malulen emeklilik hakkı sağlamaz. SGK tarafından yapılacak değerlendirmede Na-MELD ve CHILD skorları ile yönetmelikte belirtilen komplikasyonların bulunup bulunmadığı dikkate alınmaktadır. Hastalığın klinik ağırlığı ve buna bağlı gelişen bulgular çalışma gücü kaybının derecesini belirlemektedir.
Karaciğer sirozunda çalışma gücü kaybı değerlendirmesi; hastalığın laboratuvar ve klinik şiddetini gösteren Na-MELD ve CHILD skorları ile siroza bağlı gelişen komplikasyonlar esas alınarak yapılmaktadır. End stage karaciğer sirozu bulunanlar veya yönetmelikte belirtilen ağır komplikasyonlardan en az birini taşıyan hastalar ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilirken, daha düşük Na-MELD ve CHILD skorlarına sahip hastalar orta veya hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin İ. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Gastroenterolojik Hastalıklar bölümünde yer alan Karaciğer Sirozu başlıklı düzenleme esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, yönetmelikte düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde ifade edilmesi amacıyla hazırlanmış olup mevzuat hükümlerinin yerine geçmez.
Karaciğer sirozunda çalışma gücü kaybı değerlendirmesi yapılırken; yalnızca hastalık tanısı değil, Na-MELD ve CHILD skorları ile yönetmelikte sayılan komplikasyonların varlığı birlikte değerlendirilmektedir. Malullük değerlendirme kriterleri ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle başvuru yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın esas alınması gerekir. Her başvuru, sağlık kurulu raporu, objektif tıbbi bulgular ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır.
