Orak Hücre Hastalığında Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Orak hücre hastalığı, hemoglobin S mutasyonu nedeniyle gelişen kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hastalıkta eritrositlerin orak şeklini alması sonucu tekrarlayan vazooklüzif krizler, kronik hemolitik anemi ve çok sayıda organ komplikasyonu gelişebilir. Klinik seyir kişiden kişiye değişmekle birlikte bazı hastalarda sık hastane yatışları ve ciddi anemi nedeniyle yaşam kalitesi önemli ölçüde etkilenebilir. Ancak orak hücre hastalığı tanısının bulunması tek başına malulen emeklilik hakkı sağlamaz.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen kriterleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Orak hücre hastalığına ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin F. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Hematolojik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.
Yönetmelik değerlendirmeyi yalnızca hastalık tanısına göre yapmamaktadır. Esas alınan kriterler; vazooklüzif kriz sıklığı, hastaneye yatış gereksinimi ve kronik aneminin derecesidir.
SGK Orak Hücre Hastalığını Nasıl Değerlendiriyor?
Yönetmelikte orak hücre hastalığı veya varyantları için ağır ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir.
Orta düzey çalışma gücü kaybına ilişkin herhangi bir kriter bulunmamaktadır.
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Aşağıdaki kriterlerden en az birinin bulunması halinde ağır düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:
- Beş ay boyunca en az üç kez olduğu tespit edilen ağrılı vazooklüzif krizlerin bulunması.
- On iki ay boyunca en az üç kez, acil servis dışındaki servislerde uzamış hastane yatışına ihtiyaç duyulması.
- Hematokrit (Hct) düzeyinin kronik olarak %26 veya altında seyretmesi.
Hafif Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Aşağıdaki durum hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir:
- Yılda en az bir kez oraklaşma krizi geçiren hafif veya orta şiddetteki vakalar.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Yönetmelik yalnızca orak hücre hastalığı tanısını yeterli kabul etmemektedir.
Değerlendirme yapılırken;
- ağrılı vazooklüzif krizlerin sıklığı,
- uzamış hastane yatışlarının sayısı,
- hematokrit düzeyinin kronik olarak %26 veya altında seyredip seyretmediği
esas alınmaktadır.
Ağır düzey çalışma gücü kaybı için bu üç kriterden yalnızca birinin sağlanması yeterlidir. Buna karşılık yılda en az bir kez oraklaşma krizi geçiren hafif veya orta şiddetteki hastalar hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybı Kriteri Var mı?
Hayır.Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nde orak hücre hastalığı veya varyantları için orta düzey çalışma gücü kaybına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.
Orak Hücre Hastalığı Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır.Orak hücre hastalığı tanısının bulunması tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir.
Yönetmelikte ağır düzey çalışma gücü kaybı açısından;
- beş ay boyunca en az üç kez ağrılı vazooklüzif kriz geçirilmesi,
- on iki ay içinde en az üç kez uzamış hastane yatışı gereksinimi bulunması veya
- hematokrit düzeyinin kronik olarak %26 veya altında olması
objektif değerlendirme ölçütü olarak kabul edilmektedir. Hafif düzey çalışma gücü kaybı açısından ise yılda en az bir kez oraklaşma krizi geçiren hafif veya orta şiddetteki vakalar esas alınmaktadır. Nihai değerlendirme sağlık kurulu raporu, hematoloji uzmanı değerlendirmesi ve hastaya ait klinik kayıtlar doğrultusunda yapılır.
Orak hücre hastalığında malullük değerlendirmesi yalnızca hastalık tanısına göre yapılmamaktadır. SGK değerlendirmesinde krizlerin sıklığı, hastane yatışları ve kronik aneminin derecesi temel belirleyici kriterlerdir.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin F. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Hematolojik Hastalıklar bölümünde;
- Beş ay boyunca en az üç kez ağrılı vazooklüzif kriz geçiren,
- On iki ay boyunca en az üç kez uzamış hastane yatışı gerektiren veya
- Hematokrit düzeyi kronik olarak %26 veya altında seyreden hastalar
ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Yılda en az bir kez oraklaşma krizi geçiren hafif veya orta şiddetteki vakalar ise hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında kabul edilmektedir. Orta düzey çalışma gücü kaybına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin F. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Hematolojik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.
Malullük değerlendirme kriterleri, sağlık kurulu uygulamaları ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.
Her malulen emeklilik başvurusu, kişinin sağlık kurulu raporu, hematolojik bulguları, vazooklüzif kriz kayıtları, hastane yatışları ve laboratuvar sonuçları ile 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu nedenle aynı orak hücre hastalığı tanısına sahip kişiler için farklı değerlendirme sonuçları ortaya çıkabilir.